بازار شمالی شیراز به‌خاطر سوءمدیریت و کمبود اعتبار در آستانه تخریب بازار «وکیل» وکیلی ندارد

همدلی| گروه اجتماعی: بازار «وکیل» شیراز نیاز به معرفی ندارد، بنای تاریخی دوره زندیه که آوازه‌اش تا آن سوی مرزها هم رفته است. مکانی که یکی از زیباترین دستاوردهای معماری ایران است و هنر، زیبایی، فکر و خلاقیت هنرمندان ایرانی را به رخ جهانیان می‌کشد. این یادگار جذاب دوران زندیه که بیانگر گوشه‌ای از تاریخ این سرزمین است هر سال شمار فراوانی توریست داخلی و خارجی را در تمام فصول به سوی خود جذب می‌کند.
بازار وکیل، همان طور که از نامش پیداست، یادگار دوران کریم خان زند، وکیل الرعایای عهد زندیه است.‌ می‌گویند که شروع ساخت آن از سال ۱۱۳۶ هجری شمسی آغاز شد و حدود 20 سال نیز به طول انجامیده و بهترین معماران وقت در طراحی و ساخت بنا به کار گرفته شده اند و همچنین طرح کلی آن، اقتباسی از بازارچه اصفهان و بازار قیصریه است. بازار وکیل، معماری خاصی دارد که از اهمیت بسزایی برخوردار است و دانشجویان هنر و معماری، معمولا به عنوان مطالعه موردی از بافت، طرح و نقش این بازار در مقالات و گزارشات کیفی خود استفاده می کنند. این بازار در مساحتی به وسعت بیست و یک هزار متر مربع بنا شده و همچون بسیاری از بازارهای سنتی کشور،‌ اندرونی دارد.
شهر شیراز، شهر حافظ خلوت نشین و سعدی شیرین سخن و دیار بهار نارنج های مست کننده، اعتباری به بلندای نام ایران دارد. این شهر به واسطه مرکزیت حکومت در چند دوره تاریخی ماننند دوره زندیه، آل بویه و ... پر از جاذبه‌های تاریخی و گردشگری است. اما در میان این همه ابنیه تاریخی، بازار وکیل همچون گوهری تابناک بر تارک هنر و معماری شیراز می درخشد و بسیاری آن را قلب اقتصادی و گردشگری شیراز می‌نامند.
مدتی است خبرها از وضعیت بد بازار وکیل شیراز حکایت دارند. می‌گویند قلب تجاری شیراز این روزها حال خوشی ندارد. برخی از احتمال فروریختن سقف حکایت می‌کنند و برخی دیگر از مرمت‌هایی که باید انجام شود و نشده ‌است. تعلل و سهل انگاری در مرمت و بازسازی بازار وکیل مانند تمام موارد مشابه همان قصه تکراری و همیشگی کمبود بودجه و اعتبار است.
زنگ خطر ریزش بازار وکیل را اعضای شورای شهر شیراز به صدا درآوردند. اواخر هفته گذشته رییس کمیسیون گردشگری شورای شهر شیراز در خصوص بازار وکیل شمالی هشدار داد و اعلام کرد که این اثر تاریخی و بسیار با اهمیت در حال فروریختن است، اما هیچ فریادرسی نیست. «سولماز دهقان» تاکید کرد بازار وکیل شمالی در حال فروریختن است و هر لحظه ممکن است بر سر مردم آوار شود، اما نه شهرداری بودجه‌ای برای مرمت بازار در اختیار دارد و نه میراث فرهنگی به آن اهمیت می‌دهد و اعتبارات استانی هم پاسخگوی بحران بازار وکیل نیست.
رئیس کمیسیون گردشگری شورای شهر شیراز با بیان اینکه اعتبارات استانی پاسخگوی بحران بازار وکیل نیست، ابراز کرد: چند بار موضوع با نمایندگان مجلس درمیان گذاشته‌ایم اما انگار آنها مسائل مهمتری دارند.
در ادامه این هشدارها، نایب رییس شورای شهر شیراز نیز با انتشار توئیتی خواستار همکاری رئیس جمهور برای نجات بازار وکیل شد. «ابراهیم صبوری» در پیام توئیتری خود آورده است؛ «بازار وکیل شمالی در حال فروریختن است ! آقای رئیس جمهور انتظار داریم با تدابیر ویژه این بنای عظیم تاریخی دوره زندیه را نجات دهید !» وی شهروندان را نیز دعوت کرده است به کمپین نجات بازار وکیل بپیوندند.
در حالی که برخی از اعضای شورای شهر شیراز آوار شدن بازار وکیل بر سر مردم هشدار می‌دهند، میراث فرهنگی استان فارس توپ را به زمین کاسب‌ها انداخت. سیامک بصیری (مسئول فنی معاونت میراث فرهنگی استان فارس) درخصوص چرایی عدم مرمت بازار وکیل شیراز به ایلنا گفت: در اینکه این میراث ملی باید مرمت شود هیچ شکی نیست، اما نخستین بحثی که در حوزه تامین اعتبارات پیش می‌آید، مشارکت کسبه بازار است که طی سال‌های اخیر با وجود قوانین موجود، هیچ مشارکتی از سوی کسبه و بازاریان برای مرمت این بنای تاریخی نداشتیم.
حال ناخوش بازار وکیل معاون شهرداری شیراز را نیز به واکنش واداشت. «محمدرضا محمدحسنپور» در جلسه کارگروه بررسی وضعیت بناهای فرسوده شیراز، هشدار داده بود: حفظ بازارهای تاریخی شیراز و همچنین تضمین سلامت شهروندان و گردشگران و بازاریان و ایمن سازی این بناهای قدمت دار به همکاری و عزم تمام اداره‌ها و سازمان‌ها و البته همکاری هیئت امنا و کسبه بازار نیازمند است.
معاون شهرداری شیراز اعتقاد دارد وقوع کوچکترین حادثه در بازار وکیل شیراز، احتمال بروز فاجعه انسانی را به دنبال خواهد داشت، گفت: شهرداری شیراز برای برطرف کردن مشکلات و همچنین رفع نمای نازیبا در بازار وکیل شمالی اقدام به احداث کانال تاسیسات در کف بازار کرده و دستگاه‌های خدمات‌رسان می‌‎توانند تاسیسات مربوطه را به این کانال انتقال دهند.
تمام این صحبت‌ها درحالی مطر می‌شود که چندی پیش علی اصغر مونسان (معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری) در سفری که به شیراز داشت و در جلسه‌ای که با حضور تعدادی از نمایندگان مجلس و برخی فعالان بخش خصوصی برگزار شد، به موضوع مرمت بازار تاریخی وکیل پرداخت و در خصوص نحوه مرمت بافت تاریخی شیراز گفت: در این باره قوانین بازدارنده خوبی مصوب شده که اگر به خوبی اجرا شوند می‌تواند جلوی تخریب بافت تاریخی را در این کلانشهر و دیگر شهرها بگیرد.
یک کارشناس ارشد مرمت بناهای تاریخی با اشاره به راه اندازی کمپین نجات بازار وکیل به همدلی گفت: راه اندازی کمپین در هر زمینه‌ای از جمله مرمت بناهای با قدمت تاریخی به دلیل تاثیر گذاری بر افکار عمومی، جامعه را نسبت به آن موضوع خاص حساس و مطالبه‌گر می‌کند. زمانی که مطالبه‌ای در جامعه شکل بگیرد مسئولان نیز ناچار به پاسخگویی آن هستند. بنابراین من نسبت به کمپین مذکور خوش‌بین هستم و امیدوارم این کمپین افکار عمومی را با خود همراه کند. 
«سمیرا گلمرادی» با بیان این که بافت‌های تاریخی هویت یک شهر و حتی در مواردی هویت یک کشور را نشان می‌دهد افزود: بافت‌های تاریخی به دلیل این که سالیان سال از عمرشان می‌گذرد نیاز به پایش مداوم دارند. مولفه‌ای که در مورد بازار وکیل شیراز رعایت نشد.
این کارشناس ارشد مرمت بناهای تاریخی، با اشاره به وضعیت کنونی بازار وکیل، یادآور شد: این بنای تاریخی با وجود این که قلب تجاری شهر شیراز است و هنوز با گذشت صدها سال از عمرش از آن اسفاده اقتصادی و تجاری می‌شود، اما معمولا مورد پایش کارشناسی قرار نمی‌گرفت، چرا که اگر به صورت مداوم مورد مانیتورینگ قرار می‌گرفت، وضعیت‌اش به اینجا ختم نمی‌شد که از احتمال آوار شدنش بر سر مردم سخن به میان آورند. وی افزود: این بنای تاریخی نه تنها نیازمند اقدام فوری در مرمت است بلکه نیازمند اقدامات اساسی برای ایمن سازی است.
گلمرادی وضعیت ایمنی بازار وکیل را فاجعه خواند و گفت: این بازار از لحاظ ایمنی استاندارد سازی و ایمن سازی نشده است. وی با بیان اینکه وضعیت سیم کشی برق در بازار وکیل ناایمن است، ادامه داد: وضعیت سیم کشی که بسیاری از آنها خودسرانه انجام شده، از موارد مخاطره آمیز موجود در بازارهای شیراز محسوب می‌شود. از طرفی به دلیل بافت پیچ در پیچ آن ، در صورت بروز حادثه، ضمن اینکه تجهیزات کافی برای مهار آتش در این بازار وجود ندارد، دسترسی به بخش‌های زیادی از آن نیز امکان پذیر نیست. بدون شک در صورت بروز آتش سوزی فاجعه انسانی در آن رخ می‌دهد.
این کارشناس ارشد مرمت آثار باستانی در آخر ابراز امیدواری کرد که مردم و مسئولان و حتی سازمان های مردم نهاد با مشارکت هم برای نجات بازار وکیل بسیج شوند و اجازه ندهند این بازار که بخشی از تاریخ ایران زمین است. قربانی بی‌مسئولیتی و سهل انگاری برخی از مسئولین و دستگاه‌ها ش