با درود و شادباش نوروز باستانی.اگر قصد مسافرت دارید فصل بهار و به خصوص نوروز بهترین زمان است برای بازدید از کرمانشاه استان سنگ و رنگ و آهنگ .استانی که تمام ویزگی های یک محل بسیار خوب را برای گردشگری دارد وآثار تاریخی متنوع آن این استان را بعد از شهر رم به عنوان بزرگترین موزه تاریخ در آورده است.تنوع آثار تاریخی و باستانی این استان به اندازه ای است که شما گردشگر گرامی میتوانید آثار تاریخی از دوران پیش از تاریخ تا دوران پهلوی را مشاهده نمایید و در واقع با این سفر شما از دالان تاریخ عبور میکنید.
در این جستار تلاش شده تا استان کرمانشاهان را و هر آنچه در مورد گردشگری آن لازم دارید معرفی نمایم.(پزوهش و نگارش:سعید قاسمی-مدرس دانشگاه.روزنامه نگار.پزوهشگر تاریخ)
اما پیش از آن لازم میدانم که از بزرگوارانی که در تهیه این مجموعه نگارنده را یاری نمودند صمیمانه تشکر نمایم.
شهردار محترم کرمانشاه و تمام مجموعه شهرداری
-استاد اردشیر کشاورز پژوهشگر ارزنده کرمانشاه
-مهندس صادق مطاعی
-و با تشکر ویژه از سازمان میراث فرهنگی.گردشگری استان کرمانشاهان به خصوص
مهندس جلیل رحیمی مدیر سازمان
مهندس سپهر مدیر اداره صنایع دستی
-جناب آقای مرادی بیستونی
همچنین جناب آقای احمدی مدیر روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی کرمانشاه که با توجه به حجم کار زیاد همواره جهت خدمت به مردم و پژوهشگران پیشگام بوده اند.
معرفی آثار باستانی و تاریخی کرمانشاهاطلاعات کلی استان:
موقعیت جغرافیائی استان: این استان در قسمت غرب ایران
قرار دارد و با وسعتی معادل 24636 کیلومتر مربع بین 33 درجه و36 دقیقه تا
35 درجه و15 دقیقه عرض شمالی و 45 دقیقه تا 48 درجه و 30 دقیقه طول شرقی از
نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است
این استان حدود45/1 درصد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص داده است که با این وصفه هجدهمین استان کشور از لحاظ وسعت می باشد
محدوده استان از شمال به استان کردستان ، از جنوب به استانهای
لرستان و ایلام ، از مشرق به استان همدان و از طرف غرب با کشور عراق
همسایه می باشد
راهای ارتباطی که شما میتوانید از طریق آن از هر شهری در ایران به کرمانشاه برسید و خوشبختانه بیشتر مسیر جاده استان کرمانشاه بزرگراه راه کربلا میباشد.همچنین مناطق تاریخی و باستانی و گردشگری فراوانی در مسیر موجود میباشد
راههای ارتباطی استان : راههای ارتباطی این استان به شرح زیر می باشند:
1- راه ارتباطی کرمانشاه – هرسین – نورآباد – خرم آباد
2- راه ارتباطی کرمانشاه – بیستون – صحنه – کنگاور – اسدآباد – همدان - تهران
3- راه ارتباطی کرمانشاه – بیستون – صحنه – نهاوند – بروجرد – خرم آباد
4- راه ارتباطی کرمانشاه – بیستون – سنقر- اسدآباد – همدان
5- راه ارتباطی کرمانشاه – بیستون – سنقر- قروه - سنندج
6- راه ارتباطی کرمانشاه – کامیارن - سنندج
7- راه ارتباطی کرمانشاه – اسلام آباد – حمیل – اهواز
8- راه ارتباطی کرمانشاه – اسلام آباد – گواور – ایلام
9- راه ارتباطی کرمانشاه – اسلام آباد – کرند – سرپلذهاب – قصرشیرین – خسروی – کشور عراق
10- راه ارتباطی کرمانشاه – اسلام آباد – گیلانغرب- سرپلذهاب – قصرشیرین – خسروی – کشور عراق
11- راه ارتباطی کرمانشاه – اسلام آباد – کرند – سرپلذهاب – قصرشیرین – نفت شهر - سومار
12- راه ارتباطی کرمانشاه – روانسر – جوانرود – تازه آباد
13- راه ارتباطی کرمانشاه – روانسر – پاوه –نوسود – مریوان - سنندج
نژاد مردم استان: نژاد اغلب مردم استان کرد می باشد
بنا بر تحقیقات به عمل آمده کردها همان مادها هستند و یا شاخه بزرگی از
دولت کهن مادها می باشند کردهای این منطقه دارای لهجه های مختلفی می باشند
ازجمله کردی هورامی کردی کرماجانی ( کلهر و سورانی) در قسمت های شرقی این
استان زبان لری و لکی رایج است و همچنین در قسمتهائی از شهرستان سنقر
استان افرادی نیز با زبان ترکی محاوره می نمایند.
معرفی آثار باستانی کرمانشاه
قبل از معرفی آثار باستانی نگاهی اجمالی به حوادث و
اتفاقاتی که در طول تاریخ بر این استان گذشته را مورد بحث قرار می دهیم تا
ذهن بیشتر روی آثار به جای مانده متمرکز شود.
پیشینه تاریخی استان : استان تاریخی ما مانند سایر
نقاط کشور باستانی ما آثاری از دورانهای مختلف تاریخی را درخود جای داده
است شواهد و مدارک باستانشناسان برجسته نشان میدهد این منطقه از اولین
زیستگاههای انسان اولیه به شمار می رفته و یکی از مناطق جمعیتی کوهستانهای
زاگرس بوده است تمامی مراحل و ادوار زندگی انسان از عهد حجر تا دوره های
تمدنی پیش از تاریخ و سپس تا تشکیل حکومتهای بزرگ ، سیر تحول خود را در این
منطقه طی کرده است اکنون به اختصار در خصوص اتفاقات و دورانهای تاریخی این
منطقه از کشور عزیزمان را مورد مطالعه قرار می دهیم.البته قصد نگارنده آشنایی مختصری با تاریخ کرمانشاهان و به ویزه اشنایی با اماکن تاریخی تهیه شده است
دوران ماقبل تاریخ
استان کرمانشاه سرزمینی است که در ایران جزو کهن ترین مناطق
به شمار می رود کرمانشاهان از دیر باز دارای تمدن و فرهنگ درخشانی بوده است
به طوریکه آنرا یکی از نخستین مراکز پیدائی تمدن بشری دانسته اند که البته
وجود محوطه ها و غارهای پیش از تاریخ در این دیار مؤید این مطلب است
حدود صد هزار سال پیش انسانهای نخستین (نئاندرتال)پدیدار شدند
و سپس انسانهای که به هوموساپین معروف بودند که نژاد پس از او بودند حدود
پنجاه هزار سال پیش در روی زمین پراکنده شدند که انسانهای کنونی از نسل او
میباشند . فسیل های انسانهای عصر پارینه سنگی در مناطقی از ایران ازجمله
کرمانشاهان یافت شده است. به نظر می رسد انسان های نخستین خاورمیانه در
دامنه های غربی زاگرس در ایران در کرمانشاهان و شمال البرز میزیسته اند
کاوشها و پژوهشهای مختلفی در محوطه های پیش از تاریخ استان
کرمانشاه انجام شده است از جمله قدیمی ترین آثاری تا کنون از دوران پیش از
تاریخ در فلات ایران بدست آمده است ابزار سنگی و از جمله یک تبر سنگی است
که در اطراف کرمانشاه پیدا شده است و حدود یک صد هزار سال قدمت دارد.
همچنین طی کاوشهای که در غار شکارچیان بیستون انجام گرفته است
ابزار هائی به همراه بقایای استخوانهای انسان در لایه های غار کشف شده است
که استخوانها به انسان نخستین( نئاندرتال) نسبت داده شده است به این ترتیب
غار بیستون ظاهرا در خلال دوره یخچالی حدود هشتاد الی صدهزار سال پیش
زیستگاه بشری بوده است.به همین دلیل است که کرمانشاهان را گهواره تمدن مینامند
پس از گذشت دوران جمع آوری غذا بشر به تدریج به رمز کشف
نباتات و اهلی نمودن حیوانات پی برد و این دوران جدید به اصطلاح
باستانشناسی به نام استقرار در دهکده ها نامیده می شود. بر اساس یافته های
باستانشناسان در غارهای استان کرمانشاه این دیار جزء اولین مکانهائی بودند
که به اهلی کردن حیوانات پرداختند . در این غارها بقایای استخوانهای انسان و
اسب در عمق زمین یافت شده است . همچنین در منطقه کرند فعلی که در قدیم
شهری به نام کارینا وجود داشته است دانه ای به نام « امر» یافت شده است که
محققان آنرا جد گندم دانسته اند و این دلیلی است بر قدمت تاریخ و تمدن این
سرزمین و اینکه ساکنان این منطقه جزء اولین منطق و انسانهائی بوده اند که
به کشاورزی و دامپروری پرداخته اند و دوره های تمدنی را پشت سر گذاشته و
وارد دوره های جدید تر همچون کشاورزی و شهر نشینی شده اند.
در گنج دره در فاصله هفت کیلومتری شهر هرسین که متعلق به 8500
تا 7000 سال قبل از میلاد است به خانه های شکیل و رنگ شده بر می خوریم و
در تپه سراب کرمانشاه از عصر میان سنگی بخشی از عصر حجر حدود 6000 سال قبل
از میلاد پیکره قدیمیترین الهه زن به دست آمده است. در کرمانشاه جاده
باستانی وجود دارد که در قدیم فلات ایران را به جلگه بین النهرین متصل می
کرده است و در زمان مادها بابل را به پایتخت قدیمی هگمتانه مرتبط می ساخته
است این راه در زمان سلوکیان وسیله اتصال سلوکیه به شهر صد دروازه ( دامغان
) بوده و در زمان ساسانیان شهر تیسفون را به کرمانشاه می پیوسته و امروز
میان تهران و بغداد است . کرمانشاه برای مردم فلات ایران به منزله کلید
دنیای متمدن آن زمان محسوب می شده است.
دشت بزرگ کرمانشاه در عهد باستان به سبب اسبان خود مشهور بوده
است و به نام نسا یا نیشا خوانده می شده است و آن نام اساطیری است که با
آئین دیونیسوس توسط یونانیان به این منطقه انتقال یافته است
آثار با ارزشی از زندگی و تمدن پیش از تاریخ در کرمانشاه یافت
شده است که از جمله به نواحی گنج دره هرسین ، تپه سراب کرمانشاه ، چغا
گاوانه اسلام آباد ، تپه گودین کنگاور و . . .
در ناحیه گنج دره در فاصله هفت کیلومتری شهر هرسین که متعلق
به 8500 تا 7000 سال قبل از میلاد است به خانه های شکیل و رنگ شده برمی
خوریم که نشان از وجود قدمت تمدن شهرنشینی و خانه سازی در این استان است و
در تپه سراب کرمانشاه از عصر میان سنگی بخشی از عصر حجر حدود 6000 سال قبل
از میلاد پیکره قدیمیترین الهه زن به دست آمده است
اقوام قبل از آریائیها و دولت ماد
با اکتشافاتی که در سالهای اخیر در مناطق غرب ایران و
بویژه کرمانشاهان و ایلام توسط هیئت های داخلی و خارجی انجام گرفته اشیاء
متعددی به دست آمده که نمایانگر استقرار مردمی هنرمند و علاقه مند به
سوارکاری بوده است . این مجموعه اشیاء هم از نظر محدوده جغرافیائی وضعیتی
معین و مشخص دارند ، بدین معنی که فاصله زمانی بین هزاره سوم تا هزاره اول
قبل از میلاد را در بر می گیرد.کرمانشاهان از معدود استانهایی است که اثار و بقایای انسان نئاندرتال و بشر ابزار ساز را دارد.بسیاری از این آثار را میتوانید در موزه پارینه سنگی کرمانشاه واقع در تکیه بیگلر بیگی مشاهده نمایید
عیلامیان :عیلام کشوری شامل خوزستان – لرستان امروزی –
استان ایلام و گاه قسمتی از استان کرمانشاهان کنونی و سرزمین بختیاری بوده
است در زمان حکمرانی این سلسله سراسر دجله و قسمت اعظم خلیج فارس و سلسه
جبال زاگرس از جمله منطقه کرمانشاهان تحت تسلط عیلام در آمد. حکومت عیلام
به صورت ملوک الطوایفی و فدرال بود . از وقایع مهم دوران عیلامیان می توان
به تشکیل نخستین امپراطوری در فلات ایران اشاره کرد.
لولوبی : آخرین دسته از کسانی که قبل از مادها در غرب
فلات ایران مستقر شدند اقوامی به نام لولوبی – گوتی – کاسی و . . . بودند .
قوم لولوبی در ذهاب کرمانشاه شهر زور و سلیمانیه سکونت داشتند . از شاهان
معروف لولوبی ها « آنوبانی نی» بوده که ظاهرا در سده 22 قبل از میلاد سنگ
نوشته ای از او بر صخره سرپل ذهاب نزدیک شهر سرپل ذهاب هنوز وجود دارد این
نوشته می رساند که لولوبیها در نیمه دوم هزاره سوم قبل از میلاد دارای
دولتی بوده اند ولی منابع آشوری تاسیس دولت لولوبی را در آغاز هزاره اول
میلاد ذکر کرده اند. در کتیبه ذکر شده است که آنوبانی نی پادشاه لولوبوم
تصویر خویش و تصویر ایشتار را بر کوه بادیر یا پائیز نقش کردهاست اشاره کوه
بادیر که محل سنگ نوشته است حکایت از این دارد که شاید صحنه پیروزی یا مرز
تصرفات آنوبانی نی در اینجا باشد. در استان کرمانشاه آثاری از دوران
لولوبی ها به جا مانده است که در ناحیه سرپل ذهاب قرار دارند و گویای بخشی
از تاریخ این سرزمین است و از نظر وجود آثاری از این دوران تاریخی با این
قدمت ( 4200سال) در کشور کم نظیر بوده بسیار مورد توجه پژوهشگران و
گردشگران خارجی و داخلی می باشد.کتیبه انوبانی نی با توجه به پژوهش های اینجانب قدیمی تریت کتیبه نوشتاری جهان است
گوتیان: گوتیان یا کوتیان در شرق – شمال و شمال غربی
لولوبیان و احتمالا در آذربایجان و کردستان و کرمانشاهان کنونی در سده23
قبل از میلاد می زیسته اند . گوتیان با وجود اینکه دارای فرهنگ و تمدن
درخشانی نبوده اند ولی توانستند ارتش قدرتمند و منظمی را به وجود بیاورند و
بر قدرتهای همسایه پیروز شوند . از وقایع مهم و ویژگیهای دوران کوتیها می
توان به مواردی همچون بدست آوردن فرمانروائی عالیه دو رود بین النهرین و
برتری نظامی بر سایر کشور ها اشاره نمود. در این دوران حکومت در دست سران
محلی بود . داشتن پادشاهی با دوران 6 الی 7 سال و از خاندان متفاوت و
مشابه بودن سیستم حکومت آنها با جمهوریهای فعلی از لحاظ انتخاب پادشاه از
ویژگیهای حکومتهای کوتی بود نام قوم کوتی با نام جودی در قرآن کریم مطرح
شده است « سوره هود آیه 44)
در این دوره کرمانشاهان و قصر شیرین به عنوان اقلیم چهارم و
سرزمین متعلق به آفتاب و افراد افضل بشر مشهور بوده اند که به معدن انبیا و
اولیا و حکما و فضلا و ارباب دین و دولت و اصحاب ملک و ملت مشهور بوده اند
کاسیان : کاسی ها قومی آسیائی نژاد بودند که در نیمه
اول هزاره دوم قبل از میلاد از حدود شش سده بر اراضی دو رود ( بین النهرین)
و مرکز کوهستان زاگرس از جمله منطقه کرمانشاهان حکومت کردند . کاسیان در
نهایت به دست دولت عیلام منقرض شد.
سلسله ماد
مادها درپايان سده هشتم و آغاز سده هفتم قبل از ميلاد در
نواحي غرب ايران حكومت مي كردند اين سلسله اولين حكومتي است كه به شيوه
پادشاهي و از نژاد آريائي ها بودند از جمله وقايع مهم اين دوران انتخاب
كرند به عنوان انتخاب دولت ضحاك از جمله قلمرو آنان كرمانشاهان بود كه از
ايالتهاي غربي ماد محسوب مي شد
كرمانشاهان در زمان مادها: نام قبايل مادي وپارسوا
همان نام هاي يوناني مادي وپارسي ها است. نخستين اشاره به اين قوم در كتيبه
اي به تاريخ837 قبل از ميلاد است كه گزارش شده اند به سرزمين موسوم به
پارسوا در كوههاي كردستان وكرمانشاهان برآن ثبت شده است اين قوم كه از نژاد
آريائي است پس از آنكه نتوانست بر دولت مقتدر آرارات پيروز شود سرزمينهاي
امروزي آذربايجان – كردستان و كرمانشاهان و... را اشغال كرد. اين پيروزي ها
ممالك مجاور را نگران كرد پس دولت آشور به ماد حمله كرد و قوم ماد پس از
پذيرفتن خسارتهاي سنگين در سال 838 قبل از ميلاد تابعيت دولت آشور را
پذيرفت.
كرمانشاهان در زمان مادها يكي از ايالتهاي غربي آن دولت بود و
در زمان كياكسار جزء ساترپ نشين ( استانداري ) دهم بود كه به بيت هامبان
از آن ياد شده است . درسال550 قبل از ميلاد حكومت مادها به دست كورش پادشاه
ممالك پارس پس از 158 سال خاتمه يافت و ماد وپارسوا يكپارچه شد( كورش از
مادري مادي وپدري پارسي زاده شد او نوه آژيدهاك پادشاه ماد بود)در سالهاي
بين 727 – 715 قبل از ميلاد يكي از سران ماد به نام ديائوكو به مخالفت با
سارگن به آشور لشكر كشيد و چون قواي سارگن بيشتر بود شكست خورد
آثار به جاي مانده از دوران مادها:
گوردخمه ها : شيوه تدفين مردگان در ايران با ستان
متفاوت بوده است و با توجه به با ور هاي ديني مردم در هرعصر و زماني به
گونه اي خاص صورت مي گرفته است گاهي جسد شخص مرده را در نزديكي محل سكونت
او مثلا كف غار يا در كف منزل وي دفن مي كردند و گاهي در صخره ها قرار مي
دادند در برهه اي آن را در زمين دفن مي كردند و در دوراني هم از تابوت اعم
از سنگي يا سفالين و يا خمره هاي بزرگ استفاده مي شد
گور دخمه به آرامگاههاي سنتي گفته مي شود كه از سنگ و در دل كوه تراشيده مي شود
1- گور دخمه بيستون = اين گور دخمه در شهر بيستون و
در محوطه آثار باستاني و بالاتر از مجسمه هركول اين گوردخمه با عمق 57
سانتي متر و اندازه دهانه پائين آن 100 سانتيمتر و دهانه بالائي آن 85
سانتيمتر و گودي كف آن 10 سانتي متر است و ارتفاع بلندترين نقطه سقف آن 75
سانتي متر است از كوچك ترين گوردخمه هاي استان به شمار مي رود دهانه اين
گوردخمه به طرف شرق مي باشد
2- گوردخمه ديره ( شلين) = دركنار جاده سرپل ذهاب به
طرف گيلانغرب و در منطقه ديره قرار دارد از مشخصات آن طول 50/6 متر و عمق
20/3 متر و ارتفاع 15/2 متر است اين دخمه بزرگ و در عين حال بسيار ساده
تراشيده شده است دهانه اين دخمه به سمت شمال مي باشد
3- گوردخمه هاي دربند صحنه:
4- نيايشگاههاي مادي: محوطه تاريخي بيستون – پائينتر از كتيبه بيستون
5- سنگ مذبح روانسر: روانسر – سراب قره سو
سلسله هخامنشیان
در زمانی که مادها هنوز قدرت و نفوذ داشتند کمبوجیه پادشاه
هخامنشی با ماندانا دختر آژدهاک ، پادشاه ماد ازدواج نمود . این وصلت به
وحدت وتحکیم قدرت قوم پارس کمک کرد و فرزندی بوجود آورد که همان کورش کبیر
است . کورش تا دوازده سالگی در دربار ماد نزد پدربزرگش آژیدهاک پرورش یافت
. زیرا مادرش پس از تولد او درگذشت وی از ابتدا بسیار شجاع بود همین امر
پادشاه مستبد ماد را برآن داشت که او را به پارس نزد پدرش کمبوجیه بفرستد
او در سال 559 قبل از میلاد به جای پدر به تخت نشست
کورش کبیر در سال 550 ق م به هگمتانه رفت و پس از تصرف مملکت
ماد از جمله کرمانشاهان پارتها را نیز شکست داد و سایر ایالات شرقی را نیز
تصرف کرد در آغاز حکومت داریوش اول شورشهائی در سراسر ایران برپا شد داریوش
کبیر برای جلوگیری از تمرکز قدرت در دست یک نفر مقرر نمود در هر منطقه یک
ساتراپ ( استاندار یا والی ) یک سردار و یک دبیر انتخاب شود . به موجب بند 6
ستون اول کتیبه بیستون سرزمین ماد از کرمانشاهان هم نیز یکی از 23 کشور
تحت فرمان اوبود. داریوش در بند 6 ستون دوم کتیبه خود در باره نافرمانی
قشون ماد می گوید و همچنان در ادامه می گوید به لطف اهورامزدا ( ایرانیان
باستان خداوند متعال را با نام اهورامزدا میشناختند یعنی اهورامزدا نام
دیگر خداوند متعال است) قشون من قشون شورشیان را تار و مار کرد این نبرددر
روز 27 آناماک آغاز گردید . بعد از این قشون من در ایالت کمباندا(
کرمانشاهان) در ماد در انتظار من بودند تا آنکه من به ماد رسیدم . پس از
داریوش پسر او خشایار به سلطنت رسید او شورش ها را سرکوب کرد و همچنین در
جنگ تروموپیل آتن پایتخت یونان را به تصرف خود درآورد که از زمان وی کتیبه
های فراوانی باقی مانده است که عظمت ایران را درآن زمان نشان میدهد که
دربند 3 کتیبه تخت جمشید نیز به کرمانشاه به عنوان جزئی از قلمرو حکمرانی
اشاره کرده است.
سلسله هخامنشی پس از 220 سال حکومت توسط اسکندر مقدونی منقرض
شد راه بزرگ شاهنشاهی داریوش کبیر که مرکز حکومت ایران را به متصرفات این
دولت در آسیای صغیر و کرانه های دریای سیاه و مدیترانه متصل می کرد ، راهی
بود که یک قسمت آن باقی مانده است و از همدان به کرمانشاه و از کرمانشاه به
بغداد می گذرد
آثار به جای مانده از دوران هخامنشی در استان
1- نقش و کتیبه داریوش در بیستون: این کتیبه از با
ارزش ترین کتیبه های به جای مانده از آن دوران می باشد که به نوبه خود
دارای ارزش تاریخی فراوانی است که به حق سند برتری و عظمت ایران کهن ماست
این کتیبه در مقابل شاهراه همدان کرمانشاه قرار گرفته است در این کتیبه
داریوش به شرح فتوحات و نحوه شکست مخالفان می پردازد وی علامه بر توضیح
واقعیتهای زمانه تصویر شورشیان را نیز در سینه کوه نقر نموده است در این
تصاویر داریوش در حالی که پایش را بر سینه گوماتای مغر که اصلی ترین شورشی
آن زمان بود قرار داده است دو تن از سرداران وی نیز در پشت سر او قرار
دارند بعد از گئوماتای مغ هشت نفر دیگر قرار داشتند که با طنابی به هم
بسته شده بودند اما در انتهای کار خبر شورش سکونخای حکمران سکائی که به او
میرسد پس از از دستگیری وی دستور می دهد که تصویر او را نیز به این تعداد
اضافه نمایند که با این وصفه تعداد اسیران او به دوازده نفر می رسد این
کتیبه در آغاز قرن بیستم توسط کارشناسان و باستان شناسانی نظیر راولینسون،
جرج کامرون و گروههای مختلف پی به رمز و معنی عبارات آن برده شد.
از مهم ترین آثار تاریخی کرمانشاه و ایران زمین کتیبه داریوش بزرگ است .و بازدید و تفکر در متن این کتیبه را که از آثار ثبت جهانی شده ایران است به همه توصیه می نمایم.
در واقع اگر فقط کرمانشاهان همین یک کتیبه را داشت باز هم توصیه میکردم که برای بازدید از این کتیبه به کرمانشاه بیایید
2- گوردخمه سرخ ده: این گوردخمه بر خلاف سایر
گوردخمه ها در جهت غرب قرار دارد و به فاصله 25کیلومتری از جاده هرسین به
مرکز دهستان چشمه کبود و در روستای دهنوی شمس آباد و کنار جاده در مکانی
مرتفع قرار گرفته است.
3- گوردخمه دکان داود: این گوردخمه در سه کیلومتری
شهر سرپلذهاب به طرف کرمانشاه قرار دارد که در زبان محلی به آن دکان داود
نیز می گویند در پائین دخمه علاوه بر آنکه صفحه مسطح تراشیده اند تصویر
مرد نیایشکری نیز حجاری شده است
4- مرد درحال نیایش کل داوود: این نقش
برجسته در فاصله 5 متر پائین گوردخمه دکان داود در شهرستان سرپل ذهاب است
که درآن مردی را درحال نیایش که دست راست خود را بالا برده و در دست دیگر
شیئی را به دست گرفته است
5- گوردخمه های اسحاقوند : این گوردخمه ها متشکل از
سه گوردخمه همجوار است این گور دخمه ها در فاصله 5/8 کیلومتری گوردخمه شمس
آباد( دهنو ) قراردارد این گوردخمه از نظر منابع تحقیقاتی و تاریخی دارای
ارزش بالائی هستند
6- نقش مرد نیایشگر اسحاقوند:این مرد دستان خود را
مانند مسلمانان به حالت قنوت بالا برده و در مقابل او مشعلی مشتعل قرار
دارد این شخص 87/1 متر ارتفاع دارد و در پشت آتشدان شخصی به ارتفاع 79
سانتی متر حجاری شده و در حالی است که دستها را بلند کرده و میله ای را
گرفته است
7- دخمه روانسر:در شهرستان روانسر و در ابتدای جاده
کامیاران در دامنه کوه کشیده شده است این گوردخمه در بالادست سنگی است که
به آن سنگ مذبح نیز گفته می شود و آن مربوط به دوران مادها می باشد قرار
درد
8- معبد آناهیتا:این معبد درابتدای شهر کنگاور از
سمت اسدآباد قراردارد وبه دوران اردشیر دوم شاهنشاه هخامنشی می رسد(404-
359 قبل از میلاد) است این پرستشگاه در زمان هخامنشان محلی مقدس در حیطه
بیستون و همدان به شمار می رفته است در کنار این مجموعه عظیم و با ارزش
بقعه مبارکه امامزاده ابراهیم قراردارد.
اسکندر مقدونی و جانشینانش
در اواخر دوره هخامنشیان (در زمان پادشاهی داریوش سوم)
یونانیان با هم متحد شده بودند و اسکندر مقدونی پس از تجهیز قوا با سی وپنج
هزار سپاهی یونانی و مقدونی ، در بهار سال334 قبل ازمیلاد به قصد تجاوز
به ایران از تنگه داردانل گذشت و وارد آسیای صغیر شد
اسکندر مقدونی در نبردهائی که با ایرانیان کرد ایران و
کشورهای تابع آن را تصرف کرد و سلسله هخامنشی را منقرض نمود در آخرین نبردی
که در منطقه گوگمل بود وی با داریوش سوم داشت او را شکست داده و خود را
شاه آسیا نامید داریوش سوم پس از شکست به سوی سرزمین ماد حرکت کرد اسکندر
در پی تعقیب ماد که کرمانشاهان نیز از جمله ساتراپهای ( استانداریها) دولت
هخامنشی بود را نیز به تصرف خود آورد اسکندر در سال 323 قبل از میلاد در
گذشت . بعد از مرگ اسکندر فلیپ نابرادری اسکندر حکومت را بدست گرفت و
پردیکاس سردار نامی اسکندر موقتا نیابت سلطنت را در اسیا به عهده گرفت
پردیکاس پس از انتخاب شدن به نیابت سلطنت سرداران سپاه را به مجلس مشورتی
فرا خواند و ممالک را بین آنان تقسیم نمود در این تقسیم بندی سرزمین ماد
شامل ایالتهای کارینا( کرند) وکامبادنه ( کرمانشاه) ماد علیا و ماد سفلی به
پیتوی و قدونی از سرداران اسکندر واگذار شد در زمان اسکند مقدونی و
جانشینانش سرزمین کرمانشاه به علت داشتن مراتع سرسبز برای پرورش اسبان تیز
تک که از عوامل موقیت در سپاه رانی دنیاری قدیم بود نظرها ر به خود جلب
کرده بود تا آنجا که یونانیان این سرزمین را به خدایان اساطیری خود نسبت
داده و به آن نیشا یا نیسا نام نهادند
سلوکیان
پس از مرگ اسکندر جنگهای خونینی بر سر ممالک تابعه وی انجام
شد در این جنگها سلوکوس بر آنتیگون غالب آمد و خوزستان و ماد از جمله
کرمانشاهان را ضمیمه حکومت خود نمود و در سال 312 قبل از میلاد دولت سلوکی
را در ایران پایه ریزی نمود در سالهای پس از مرگ آنتنیوخوس چهارم ، در غرب
ایران چندین پادشاه مستقل پدید آمد تیمارخ استاندار ماد که کرمانشاه نیز
تحت تابعیت او بود ماد را مستقل اعلام نمود و به نام خود سکه زد. بدین
ترتیب در حدود 160 قبل از میلاد بخش اعظم استانداریهای شرقی از دست سلوکیان
خارج شد و به دولتهای کوچکی مبدل شدند و نیروئی که این ایالتها را با هم
متحد نمود مهرداد اول اشکانی بود که به همسایگان خود حمله ور شد و دولت
واحدی را تشکیل داد
آثار به جای مانده از سلوکیان در استان
1- مجسمه هرکول: در بهمن سال 1337 در حالی که
کارگران اداره راه ترابری درحال احداث جاده جدیدی از سمت شهر بیستون به
کرماتشاه بودند مجسمه مرد نیرومند عریانی را باموی و ریش مجعد در حالی که
بر روی پوست شیری استراحت می کرده است را پیدا نمودند در این نقش تصویری
از یک درخت وجود دارد که برآن تیردان و کمانی آویزان است در کنار درخت گرزی
با سر مخروط نیز حجاری شده است این مجسمه در ضلع شرقی کتیبه بیستون و در
ورودی محوطه بیستون قرار گرفته است.این اثر منحصر به فرد از معدود آثار تمدن هلنی(یونانی) در ایران است
2- سه الهه سنگی دینور: این مجسمه در موزه ملی ایران باستان نگهداری میشود در این اثر که دارای سه تصویر از الهه های یونانیان است در سه طرف آن حک شده است
اشکانیان
پس از درگذشت اسکندر و تقسیم قدرت میان جانشینانش طوایف
آزاده و شجاع پارت که آنها یکی از شاخه های قوم آریائی بودند که در شمال
ایران رزندگی می کردند به رهبری ارشک اول بر حکام محلی سلوکی شوریدند و از
دولت سلوکی جدا و دولت مستقلی را بنیان نهادند و آنرا به احترام ارشک
اشکانی نامیدند اولین پادشاه اشکانی ارشک اول بود و پس از او تیرداد
تاجگذاری نمود و پس از او پسرش اردوان به سلطنت رسید او از گرفتاری
آنتیوخوس در غرب استفاده کرد وبا سپاهی مجهز از گرگان عازم آزاد سازی مناطق
اشغال شده سر زمین ماد ازجمله کرمانشاهان که آنان نیز سر به طغیان علیه
سلوکیه نهاده بودند پرداخت وی تمام ممالک ماد را آزاد نمود اما آنتیوخوس
ضمن تجهیز قوا دوباره این مناطق را اشغال نموده و از جمله معبد آناهیتا را
نیز غارت نمود در چنین موقعی او با اردوان قرارداد صلح امضاء نمود پس از
مرگ اردوان فرزندش فری پاپت پادشاه شود و پس از مرگ فری پاپت ، فرهاد دو
باره به قصد آزاد سازی ممالک تحت نفوذ سلوکیان پرداخت که تا ری بیشتر
نتوانست پیشروی کند که اجل مهلتش نداد پس از او مهرداد اول به سلطنت رسید
وی پس از مبارزه ای سرسختانه سرزمین ماد را ازجمله کرمانشاهان را از دست
سلوکیان آزاد نمود در زمان سلطنت این پادشاه تمام منطقه بین النهرین به
تصرف سپاه ایران درآمد و وی این مناطق ا به دو ایالت کارینا(کرند فعلی) و
کامبادنه ( کرمانشاه )تقسیم نمود
سلسله اشکانیان پس از چهارصد و هفتاد و پنج سال در ایران توسط سلسله ساسانیان منقرض شد
آثار به جای مانده از دوران اشکانیان در استان کرمانشاه
1- کتیبه و نقش گودرز: این کتیبه در زیر کتیبه
ارزشمند بیستون قراردارد این نقش برجسته متعلق به گودرز اول پادشاه اشکانی
است که متاسفانه بر اثر سفاهت شیخ علیخان زنگنه حکمران منطقه کرمانشاه در
زمان صفویه این اثر ارزشمند ناقص گردیده است درست در وسط این کتیبه ارزشمند نقش برجسته خودش را زده است
2- نقش ولگش اشکانی: این نقش مربوط به ولگش پادشاه
اشکانی است اما به دلیل فرسایش و موقعیت نامناسب استقرار این قطعه سنگ
مشخص نیست که مربوط به کدام ولگش میباشد روی قطعه سنگ بزرگی که در دامنه
کوه بیستون قراردارد و سه طرف آن نیز به نقشهائی تزئین شده است در یک طرف
دیگر تصویر مردی پارتی است که در کنار آتشدانی پایدار قرار گرفته است و در
طرف دیگر تصویر فرد جوانی است که لباسی شبیه لباس ولگش دارد
3- نقش میتیردات دوم اشکانی: این تصویر نیز
متعلق به مهرداد اول است که همراه چهار نفر دیگر از سران مملکت قرار گرفته
است این کتیبه نیز مانند کتیبه گودرز در اثر بی توجهی و نادانی شیخ علیخان
زنگنه تخریب شده وقسمتهائی از آن محو شده است این کتیبه در زیر کتیبه معروف بیستون قرار دارد
4- نقش امیر پارتی ناوکل: این نقش در شهر سرپل
ذهاب قرار دارد و در داخل محوطه دبیرستان خواجه عبدالله انصاری سرپل
قسمتی از کوه است که متصل به حیاط این دبیرستان قرار گرفته است
5- معبد آناهیتا:این معبد چنانچه گفته شد در
ابتدای ورودی شهر کنگاور قرار گرفته و در زمان اردشیر دوم هخامنشی ساخته
شده است اما در زمان اشکانیان اهمیت و ارج بیشتری پیدا نموده و به همین
دلیل آنرا تکمیل تر نموده وبه آن بهای بیسشتری داده اند
6- بنای اشکانی قصر شیرین: در شهر قصر شیرین ودر فاصله 500 متری نهر شاهگدار در طرف راست جاده بنائی وجود دارد که شباهت زیادی به آثار اشکانیان دارد
ساسانیان
در اواخر قرن دوم میلادی ساسان که از بزرگان پارس در شهر
استخر بود وی فردی پرهیزکار و دارای زهد و تقوی بود و بر اثر این گونه خصلت
در بین مردم پارس نفوذ فراوانی داشت که به تدریج صاحب قدرتی نیز گردید پس
از وی پسرش بابک جانشین او شد او با کودتائی حکمران فارس را برکنار کرده و
خود رسما اعلان استقلال نمود وبه این ترتیب سلسله ساسانیان را بنا نهاد پس
از او اردشیر امپراطوری ساسانیان را گسترش داد و در زمان او کرمانشاهان
همچنان جزء استان غرب (ماد) بود پس از او شاهپور اول به پادشاهی رسید او در
عمران و آبادانی به خصوص کرمانشاهان کوشش فراوان نمود در زمان شاهپور دوم
کرمانشاه مستقلا استانی جداگانه شد و دارای یک ساتراپ یا استاندار گردید در
زمان بهرام چهارم که قبلا حکمران کرمان بود و به خاطر علاقه ای که به
کرمان داشت خود را کرمانشاه می نامید شهری را در دامنه کوه طاقبستان بنا
نهاد و نام خود را برآن نهاد و کرمانشاه را مرکز ایالت کمبادنه (
کرمانشاهان) نمود در زمان قباد اول که مناطق دیار بکر عرق را به تصرف خود
در اورده بود شهر حلوان یا سرپلذهاب امروزی را برای اسکان این اسرا بنا
نمود در زمان خسرو پرویز کرمانشاه دارای اهمیت دو چندان گردید زیرا این
پادشاه همه ساله بهار را در این شهر به سر می برد و بازی چوگان را نیز در
راه بازگشت به تیسفون در شهر حلوان به تماشا می نشست
این سلسله بر اثر زیاده خواهی درباریان و گسترش فساد در سران
مملکتی دچار ضعف گردید و در برابر حمله اعراب تاب نیاورد و پس از428 سال
حکومت بدست سپاهیان عمر خلیفه دوم منقرض گردید این سلسله اوج شکوفائی
استعداد های هنری و ادبی ایران قبل از اسلام بود حجاری های ماندگار
طاقبستان نمونه کار این دوره می باشد همچنین وجود بزرگانی چون باربد و
نکیسا ، بزرگمهر حکیم و سایر ادیبان این سلسله را برجسته تر می نمایاند
آثار به جای مانده از دوران امپراطوری ساسانی
1- سرستونهای ساسانی بیستون: این سرستونها هم اکنون در موزه سنگ مجموعه طاقبستان نگهداری می شوند
2- دیوار ساسانی: در محوطه باستانی بیستون
دیواری به جای مانده از دوران ساسانی وجود دارد که در آن قسمتی از یک طرح
بزرگ معماری به چشم می خورد این دیوار حدود 937 متر طول و4 متر ارتفاع و5/2
متر عرض دارد
3- فرهاد تراش بیستون: 180 متر طول و33 متر
ارتفاع دارد این قطعه کار در مجموعه باستانی بیستون قرار دارد و از قرائن
پیداست که در زمان خسرو پرویز جهت یاد بود و یا نقش برجسته ای مهیا گردیده
است اما به دلایلی موفق به انجام این ایده نشده اند با توجه به این امر در
میان داستانهای کهن افسانه شیرین و فرهاد در خصوص این کار بیشتر معروفیت
دارد گفته می شود که خسرو پرویز شرط رسیدن فرهاد به شیرین را احداث تونلی
در میان کوه بیستون قرار داده است که به دلایلی ناتمام مانده است
4- پل خسرو بیستون: پلی به طول 80/152 متر و
عرض 20/4 متر در روی رود دینور آب در جنوب غربی بیستون که هم اکنون بر روی
ویرانه های آن پلی فلزی ترتیب داده شده است
5- مجموعه تاریخی و ارزشمند طاقبستان: شامل نقش تاجگذاری خسرو پرویز- پیکره سوارکار – نقش شکارگاه گراز – نقش شکارگاه گوزن – تاق کوچک – نقش تاجگذاری اردشیر دوم
6- دیوار خسرو(شکارگاه خسرو): در نزدیکی تاقبستان با ابعادی حدودا 700 در 1000 متر که هنوز هم بقایای آن به چشم می خورد
7- گور دخمه سان رستم:در منطقه جلالوند و در
64 کیلومتری شهر کرمانشاه قرار دارد این اثر در فاصله 10کیلومتری روستای
بوژان60/6 متری جاده قرار دارد این گوردخمه برخلاف سایر گوردخمه ها هم کف
زمین بوده و در یک صخره به صورت اتاقی تراشیده شده است
8- آتشگاه سلطان صد خزانه دار در منطقه ریجاب
9- گوردخمه برناج : این گوردخمه تنها گوردخمه ای است که ورودی آن به صورت مربع می باشد ارتفاع این گوردخمه از سطح جاده 10 متر می باشد
10- برج نقاره زن : در روستای بان زرده کرمانشاه
11- طاق گرا: این اثر در پائین جاده فعلی کرند به سرپل و در کنار جاده قدیم ساخته شده است
12- قصر شیرین( عمارت خسروی):در شهر قصر شیرین
13-جاده ساسانی:موقعیت سرپل ذهاب به ریجاب و
کوهستان دالاهو این اثر به صورت سنگ چین بوده و قسمتی از جاده شاهی داریوش
کبیر نیز بوده است که در زمان ساسانیان بیشتر به آن پرداخته اند
14- دخمه برد عاشقان: در نزدیکی سرپل ذهاب روستای مله دیزکه
15- قلعه سرماج : در دهکده سرماج از توابع شهرستان هرسین
16- تخت شیرین: در3 کیلومتری شمال دهکده سرماج از توابع شهرستان هرسین
17- مجموعه تاریخی پارک شهر هرسین: شامل فرهاد تراش در سه طبقه – حوض ساعت آبی – تاق سنگی – پلکان سنگی
18-قلعه تاریخی شاهپورخواست هرسین
19- چهار قابی در قصر شیرین
20- حوش کری : محل نگهداری اسبان سلطنتی در قصر شیرین
21- نهر شاهگدار: 5 کیلومتری قصر شیرین
22-زیج منیژه: ابتدای روستای قلعه شاهین سرپل ذهاب
23- قلعه منیژه : سرپلذهاب 2 کیلومتری جاده سرپلذهاب به دیره
24- قلعه شاهین سرپلذهاب
25- زیجگه سراب: روستای قلعه شاهین سرپل ذهاب
26-نقاره کوب: روستای نقاره کوب در 4روستای قلعه شاهین سرپل ذهاب
27- برج هزار گربه: سرپلذهاب 200 متری نقش برجسته آنوبانینی
28- برج کل گاراه:سر پلذهاب سمت رودخانه الوند
29-قلعه مریم(شکر بانو):سرپلذهاب – ناحیه ذهاب – سرچشمه رودخانه قره بلاق
30-برج وآتشکده سراب ذهاب
31-نهر ولاش و برج نوشیروان سرپلذهاب
32- آتشکده کویک میل صفی : سرپل ذهاب روستای کویک میل صفی
33- آتشدان(حوض)برد عاشقان:سرپلذهاب – محدوده حواس گلپری
34- دروازه جبال:سرپلذهاب در کنار گوردخمه کل داوود
35- قلعه سرخه دیزه: در کنار جاده کرند به سرپل ذهاب
36- بان مرزان: ریجاب منطقه بان مرزان
37- قلعه حیران: ریجاب منطقه بان مرزان
38- گمه کلائی( گنبد کربلائی):یک کیلومتر بالاتر از قلعه حیران ریجاب
39- قلعه وبرج خاموشی: ریجاب
40- زندان دوناب: پانصد بالاتر از برج خاموشی در منطقه ریجاب
41- پل دروازه: ریجاب
42- بهشت ودوزخ: پنج قطعه سنگ تراشیده شده
که چهار قطعه در بالا ویک قطعه در زیر قرار دارد این اثر در ریجاب و در
مسیر جاده قدیم ساسانی و در کنار سراب کنار واقع شده است
43- آتشدان باباشیخ: ریجاب کمی بالاتر از حجاری های بهشت و دوزخ
از دیگر آثار به جای مانده از آن دوران می توان به نقاط حجاری شده زیر اشاره نمود:
دره هونان ریجاب – نهرگبری در موزه سنگ طاقبستان – آتشگاه
گنبد ملک در ریجاب- قلعه تاش ریجاب- قلعه سراب ریجاب - برج ریجاب – قلعه
بان زرده ریجاب دهستان بان زرده – قلعه یزد گرد ریجاب دهستان بان زرده –
نقاره کوه – قلعه آشیابا ریجاب دهستان بان زرده – بنای گچ بلند ریجاب
دهستان بان زرده – آشپزخانه ریجاب دهستان بان زرده – دیوار دفاعی ریجاب
دهستان بان زرده – قلعه چهار زبر کرمانشاه – غارآوه زا هرسین روستای چشمه
سهراب –کارونسرای ساسانی محوطه باستانی بیستون – تندیس خسرو پرویز –
کرمانشاه موزه سنگ - حوض منیژه سرپلذهاب دهکده زعفران –قلعه تلاش ریجاب –
پله های ساسانی بر دامنه کوه طاقبستان و پل قوزیوند
آثار دوران اسلام
پس از تصرف ایران توسط مسلمانان حکمرانانی توسط خلافت عمر ،
عثمان و حضرت علی (ع) برای این منطقه انتخاب شده بود با توجه این مطلب به
دورانهای که بر ایران و کرمانشاهان اتفاق افتاده مطالبی را ارائه می دهیم
امویان : معاویه بن یزید فرزند یزید بن معاویه
حکمران کرمانشاه - دینور و حلوان(سرپلذهاب) را در سمتهایشان ابقا نمود . در
سال 66 هجری قمری عشایر کرد پیرامون سرپلذهاب طغیان کردند که مختار بن
عبید برای سرکوبی آنان حکمران حلوان شد.
عباسیان: در روزگار مهدی خلیفه عباسی کردان منطقه به
کمک طرفداران علوی شورش کردند و به همین دلیل هارون الرشید از طرف پدر به
حکومت کردستان وکرمانشاهان و ولایتهای غربی منصوب شد. هم اکنون هارون آباد
(اسلام آباد) و زبیری( حسن آباد) یادگار این حکومت می باشد هارون الرشید از
کسانی بود که به کرمانشاه علاقه ای ویژه داشت و به آنجا مکررا مسافرت می
نمود هنگامی که در پی عزل برمکیان در برخی از شهرهای ایران شورش شد
درسال192هجری قمری هارون الرشید به کرمانشاه آمد و طی خطبه ای مردم را به
آرامش دعوت کرد
صفاریان: در زمان صفاریان کرمانشاه در قلمرو حکومت صفاریان قرار داشت
آل زیار وآل بویه: مرداویج زیاری پس از تسلط بر
طبرستان وگرگان و فتح همدان ، کنگاور و دینور و کرمانشاه را تصرف کرد . و
پس از آنها آل بویه ، حکومت همدان وکرمانشاهان جزئی از قلمرو آل بویه بود.
حسنویه: در این دوران جانشیان هارون و مامون و معتصم
روز به روز از قدرت دستگاه خلافت کاستند و تنها به لقب امیرالمومنین و
تشریفات ظاهری قناعت نمودند . در ین موقعیت کردها در دیار غرب بساط دو
حکومت را که یکی دینور و کرمانشاه و دومی در حلوان و منطقه زهاب فعلی بود
پی ریزی کنند حکومت اول در دینور به دست حسنویه کرد تشکیل شد. حکومت حسنویه
هرچند موجب عمران و آبادانی دینور شد موجب خرابی کرمانشاه شد ، اما
درحقیقت قیامی بود درتعقیب قیامهای دیگر ایرانیان در غرب آغاز گردید که در
حدود سال348 هجری قمری کردهای برزیکائی به سرکردگی حسنویه پسر حسین کرد در
دینور و نهاوند و همدان قیام کردند . وی قلعه سرماج را که در روزگار ساسانی
نیز مورد توجه بود ، مقر خود قرار داد
بنو عناز: طایفه دیگری از کردها در سده4 و 5 هجری قمری
در غرب ایران به قدرت رسیدند که به خاندان ابوالشوک یا طایفه بنوعناز شهرت
داشتند . بنیانگذار این سلسله از سال380 هجری قمری به مدت 20 سال در حلوان
حکومت کرد و دارالملکش کرمانشاه و شهر زور عراق بود.
در سال 437 هجری قمری طغرل سلجوقی برادرش ابراهیم ینال را
برای تصرف همدان و بلاد جبال مامور ساخت . ابوالشوک در مقابل ابراهیم عقب
نشینی کرد و عازم حلوان شد و ابراهیم دینور و کرمانشاه را تسخیر و غارت
نمود و سپاه ینال سیمره و قلعه سیروان را به آتش کشیدند و آبادیهای ماهیدشت
تا خانقین را ویران ساختند . مدت حکومت بنوعاز 130 سال طول کشید.
آثار به جای مانده از دوران اسلامی در کرمانشاه
1- کتیبه های اسلامی بیستون : در موزه سنگ طاقبستان
2- آرامگاه اویس قرنی : از صحابه پیامبر بزرگوار ویاران فداکار امام علی( ع) در مسیر جاده کرمانشاه به روانسر
3- بقعه امامزاده ابراهیم کنگاور : درکنار محوطه باستانی معبد آناهیتا
4- مسجد ریجاب: در وسط ریجاب ومعروف به مسجد عبدالله ابن عمر
5- آرامگاه بایزید بسطامی: در ریجاب
6- مقبره ابودجانه از سران سپاه اسلام
7- مقبره بابا یادگار : در شمال شرقی قلعه یزد گرد روستای بان زرده
8- آرامگاه احمد ابن اسحاق: از شاگردان امام حسن عسکری در شهر سرپلذهاب واقع است
9- بقعه مالک سنقر
10- مسجد جامع پاوه
11- مسجد عبدالله پاوه
12- بقعه سیده فاطمه درکرمانشاه
13- آرامگاه سیده عبیدالله ( کوسه هجیج) پیر اسماعیل اسپریزدر هجیج پاوه
14- امامزاده شیرخان در روستای شیرخان دینور
15- امامزاده دده بکتر دربخش دینور
16- امامزاده سید جمال الدین در روستای فش کنگاور
17- امامزاده باقر در یک کیلومتری شمال روستای گودین
18-امامزاده مهدی هرسین
19- امامزاده باقر بیستون
20- امامزاده احمد بن باقر سنقر
وضعیت کرمانشاهان در دوران بعداز اسلام
سلجوقیان: در زمان ترکان سلجوقی پس از تصرف خراسان ، طبرستان ، گرگان ، ری ، خوارزم
،
همدان و اصفهان برادرش ابراهیم از کرمانشاه گذشته بود و تا حدود بغداد پیش
رفت در ضمن جنگی نیز بین سلطان طغرل سلجوقی و برادرش ابراهیم در قلعه
سرماج در گرفت و طغرل با صد هزار نفر سپاهی قلعه را محاصره و تصرف نمود
خوارزمشاهیان: خوارزمشاه که فتوحاتی را در نواحی مرکز
به دست آورده بود اراده دیار جبال کرد و چون حاکم همدان در مقابل خوارزمشاه
ایستادگی کرده بود سپاه وی به کشتار و غارت پرداخت و از همدان تا دینور و
کرمانشاه را کوبید وخراب کرد
مغولان:چنگیزخان مغول در سال 616 ه ق به ایران حمله
نمود و چون سلطان محمد خوارزمشاه شکست خورد فراری شد و ولایات ایران یکی
پس از دیگری در مقابل مغولان سقوط نمودند کرمانشاه نیز جون سایر شهرهای
دیگر ایران زیر سم ستور مغولان افتاد
ایلخانان:در زمان ایلخانان ولایات جبال به دو بخش نا
مساوی تقسیم شد بخش بزرگتر در مشرق به عراق عجم معروف شد و بخش کوچکتر که
کرمانشاه را نیز شامل می شد به کردستان شهرت یافت
تیموریان: تیمور ادامه فتوحات خود را در شرق و غرب
ادامه داد و با استفاده از هرج ومرج داخلی قسمتهای مختلف ایران ازجمله
خراسان – اصفهان – بوشهر – عراق عجم و کرمانشاهان را متصرف شد
صفویان: کرمانشاهان به دلیل موقعیت خاص خود گهگاه مورد
تجاوز دولت عثمانی واقع می شد و کارشان در تجاوز به جائی رسید که سرداران
محلی برای حفظ حکومت خود با پاشای بغداد ارتباط برقرار کرده و از او حمایت
بخواهند در سراسر قرن 10 و اوایل قرن 11 ه ق کرمانشاه به علت نزدیکی با
عثمانیها و دست اندازی حکمرانان عثمانی و ضعف امرای محلی نتوانست آباد گردد
در سال 1048 ه ق دو برادر به نام شاهرخ بیگ وشیخ علی خان در
ایل زنگنه کرمانشاهان مورد توجه دربار صفوی شدند و از سوی شاه صفی به عنوان
حکمران سنقر وهرسین وکرمانشاه و بیستون وکلهر منصوب شدند کثرت افراد ایل
زنگنه و وجود آبادیها ومزارعی که ملک این خاندان بود موجب گردید که خانها
وامرای منطقه بار دیگر عمران از دست رفته کرمانشاه را تجدید نمایند و با
ابنیه وترویج تجارت و حشم داری در این سرزمین را به مرکزیت بخشی از غرب
کشور در آوردند
در زمان طهماسب میرزا سپاهیان عثمانی با استفاده از فرصت
درسال1136 ه ق آذربایجان و کردستان و کرمانشاه و همدان را به تصرف خود
درآوردند وبر ضد منافع ایران با روسیه روابطی را برقرار کردند در شوال
1136برای تقسیم نواحی شمالی غرب ایران دو دولت روسیه وعثمانی قرارداد شومی
شامل یک مقدمه و6 ماده منعقد نمودند که براساس ماده 3 قرارداد مناطق
آذربایجان – کردستان – کرمانشاهان و همدان به عثمانی واگذار گردید در
سال1143 نادر شاه سپاهیان عثمانی را شکست داده و کرمانشاه وآذربایجان را از
وجود آنان پاک نمودند
افشاریان:در زمان نادرشاه افشارکرمانشاه نیز مانند
سایر مناطق ایران در زیر فرمانهای سخت و سنگین مالیاتی بودکه موجب تنگدستی
جمعی محل سکونت و خودداری از پرداخت مالیات و اجرای وظیفه و انجام شورشهای
مردمی در ایالتهای مختلف ایران هم انجام می شدو برخی از آنهابه قیامهای
بزرگی مبدل شدمولفان کتاب نادرشاه افشار درباره فرار مردم کرمانشاه و همدان
به عراق عجم می نویسند
زندیه: در گیر و دارهای این روزگار کرمانشاه خسارات
فراوان دید . کریمخان زند و جانشینانش به کرمانشاه توجهی نداشتند و غالبا
امرای زنگنه مورد نفرت آنان واقع می شدند
قاجاریه: در زمان فتحعلی شاه قاجار درسال1221 فرزند
ارشدش محمدعلی میرزای دولتشاه را به حکومت عراق عجم و عراق عرب منصوب می
نماید و ایالت کرمانشاهان تا حدود بغداد از سرحد بصره تا خرم آباد را به او
واگذار نمود محمدعلی میزا پس از غلبه بر سپاه عثمانی آبادانی کرمانشاهان
را آغاز کرد دولتشاه چند بار با عثماننیها جنگید و یک بار نیز به فتح بغداد
نائل آمد و سرانجام هنگامی که از فتح بغداد برمی گشت در محل طاق گرای
درگذشت. آثاری در زمان او در کرمانشاه باقیست. در زمان محمد شاه به مردم
کرند ظلم فراوانی شد تا جائیکه حکمران کرمانشاه به بهانه انتقام گیری به
خاطر یک قتل فرمان داد تمام مردم کرند را به زنجیر بکشند و به کرمانشاه کوچ
دهند.
پهلوی:هر چند قصد ندارم در این جستار به معرفی تاریخ کرمانشاهان بپردازم اما از دوران پهلوی هم آثار زیادی در کرمانشاه وجود دارد.از جمله منزل شخصی رضا خان در کرمانشاهآثار دوران بعد از اسلام تا پایان پهلوی ها و دفاع مقدس در استان کرمانشاه
1- کاروانسرای شاه عباسی : درمحوطه باستانی بیستون
2- وقفنامه شیخعلیخان زنگنه: درمحوطه باستانی بیستون ودرست روی آثار به جای مانده از دوران اشکانی
3- نقش محمد علی میرزای دولتشاه: درطاق بزرگ تاقبستان
4- کاروانسرای عباسی قصرشیرین
5- تکیه معاون الملک: مربوط به زمان قاجاریه ودر کرمانشاه واقع است این تکیه شامل سه بخش زینبیه – عباسیه و حسینیه می باشد
6- پل صفوی کنگاور
7- پل کهنه : مربوط به دوران صفوی و در مرادآباد اسلام آباد غرب
8- پل بیستون: این پل با زیر بنای مربوط به دوران ساسانی و تکمیل شده در زمان صفویه در شرق شهر بیستون
9- مسجد جامع کرمانشاه: مربوط به دوران زندیه
10- مسجد دولتشاه کرمانشاه : مربوط به دوران قاجاریه
11- مسجد شاهزاده کرمانشاه : مربوط به دوران قاجاریه
12- مسجد حاج شهبازخان ومسجد معتمد: مربوط به دوران قاجاریه
13-مسجد عماد الدوله: مربوط به دوران قاجاریه
14- حسینیه امام جمعه: مربوط به دوران پهلوی
15- کاروانسرای ماهیدشت: مربوط به دوران صفوی
16- مقبره فاضل تونی: مربوط به دوران صفوی
17- قبر آقا : در کرمانشاه مربوط به دوران معاصر
18-مقبره مظفرعلیشاه: در کرمانشاه مربوط به دوران معاصر
19- مقبره شیخ علی نقی بن احمد احسانی :مربوط به دوران قاجاریه
20- مسجد فیض آباد: مربوط به دوران زندیه
21- حسینیه های جلیلی:مربوط به دوران قاجاریه
22-بازار قدیمی کرمانشاه(راسته بازار یا تاریکه بازار)این بازار یکی از دیدنی ترین بازارهای سنتی ایران میباشد وقتی وارد این بازار میشوید بوی نان برنجی و نان خرمایی و کاک سوغاتی های کرمانشاه به مشامتان میرسد.اما دیدنی ترین قسمت بازار سنتی کرمانشاه راسته فروش لباس محلی کردی است که اگر وارد این قسمت شوید مجموعه ای از رنگ های کم نظیر و شاد شما را مسحور خود میگرداند
23- حسینیه معتضد: در کرمانشاه مربوط به دوران معاصر
24- پل میانراهان: مربوط به دوران صفوی
25- پل ماهیدشت: مربوط به دوران صفوی
26-حمام حاج شهبازخان:مربوط به دوران قاجاریه
27- موزه خط وکتابت
28- موزه سنگ طاقبستان
29-موزه ونمایشگاه تمبر واسنادپستی
30-موزه شهدا
31-موزه دفاع مقدس
32- وهمچنین خانه های قدیمی وکلیساهی شهر کرمانشاه
33-همچنین خانقاه ها و جم خانه ها در ساسر استان به خصوص در شهرستان صحنه.پاوه. ودر خود کرمانشاه که خانقاه دراویش خاکسار و سماع دراویش بسیار دیدنی است.
اگر هر گونه اطلاعات در مورد استان کرمانشاه .اماکن گردشگری و حتی محل اسکان داشتید به ایمیل بنده بفرستید یا در قسمت نظرات شماره تلفن خودتان را بگذارید (خصوصی) همراه با پرسش خود تا شما را راهنمایی نمایم
● « وضعیت کالبدی بنا »
در 15 اذر در دیار شعر وشعور کرمانشاه زاده شدم ولی به راستی تمامی خاک ایران این گربه چسبیده به پهنه اسیا سرای من است.نگاشتن را از هنگامه ای که اموختن را فرا گرفتم با سیاه مشق های کودکانها م اغاز کردم.از همان روزگاران فرا گرفتم که اموختن ونگاشتن در سپهرتقدیر من گذارده شده است.پس از گذشتن روزگاران در دانشگاه با توجه به عشق و علاقه ای که به فرهنگ وتمدن ایران زمین این کهندژ پیر ودانایی وفرزانگی داشتم در رشته تاریخ در مقطع کارشناسی ومراحل بالاتر در گردونه اموختن گام زدم. اکنون نیز هر چند که تا پایان عمر دانش اموزمیدانم در کنار نگاشتن و خبرنگاری به تدریس در دانشگاهها میپردازم.